De Hoogstraat Revalidatie

Over De Hoogstraat Revalidatie

De Hoogstraat Revalidatie is een medisch specialistisch revalidatiecentrum voor kinderen en volwassenen, gevestigd in Utrecht. Het centrum biedt klinische en poliklinische revalidatiezorg aan mensen met aandoeningen zoals dwarslaesie, niet-aangeboren hersenletsel, amputaties en cerebrale parese. In 2024 had De Hoogstraat 722 medewerkers en werden ruim 6.300 revalidanten behandeld. Het centrum beschikt over circa 120 bedden en beslaat ongeveer 24.500 m².

De Hoogstraat Revalidatie zet zich actief in voor duurzamere zorg. Het centrum beschikt over het zilveren milieucertificaat van Milieuplatform Zorg en heeft de Green Deal Duurzame Zorg 3.0 ondertekend. De ambitie is om in 2045 klimaatneutrale zorg aan te bieden. Duurzaamheid strekt zich ook uit naar de dagelijkse zorg, met een gezonder en meer plantaardig voedingsaanbod en bewustwordingscampagnes onder medewerkers.

"Begin gewoon. Plak duurzaamheid niet als een apart project bovenop het werk, maar neem het mee in wat je toch al doet. Dan maak je uiteindelijk de meeste stappen."

"Ik ben zelf ook ooit begonnen met het idee dat duurzaamheid een apart onderwerp moest zijn. In de praktijk werkt het beter als het van iedereen is en onderdeel wordt van dagelijkse keuzes. Klein beginnen en het verweven in het werk levert op de lange termijn grote effecten op."

"Het belangrijkste is dat er iemand in de organisatie is die het overzicht bewaart. Iemand die weet welke commissie waar mee bezig is en die voorkomt dat mensen op hun eigen eilandje aan de slag gaan. Duurzaamheid vraagt om regie. Het is geen kwestie van één grote maatregel, maar van op veel plekken kleine knoppen draaien. Dat lukt alleen als er samenhang is."

"Begin klein en stel vragen. Je hoeft niet alles in één keer te veranderen. Kijk wat er al gebeurt binnen je organisatie en wees nieuwsgierig."

"Durf leveranciers kritisch te bevragen en haal kennis op bij collega’s en andere organisaties. Duurzaamheid ontstaat niet door één grote beslissing, maar door veel kleine keuzes die je consequent blijft maken."

"Zorg dat mensen altijd keuze blijven houden in wat ze eten. Juist bij veranderingen in het voedingsaanbod helpt het om gezonde en duurzamere opties vanzelfsprekend aan te bieden, zonder die nadrukkelijk te labelen."

"Als maaltijden volwaardig zijn en goed smaken, blijkt acceptatie veel groter. Door variatie te bieden en niet te dwingen, bewegen mensen makkelijker mee in een andere manier van eten die past bij herstel en gezondheid."

"Als ik één tip mag geven, is het: maak het leuk. Ga niet alleen zenden met cijfers en feiten, maar zorg dat het gaat leven op de afdeling."

"Ik denk dat collega’s eerder hun gedrag aanpassen als het ludiek wordt gebracht en als ze zichzelf erin herkennen. Veel verspilling komt niet voort uit onwil, maar uit gewoonte. Door die gewoonte vriendelijk te doorbreken, kun je echt verschil maken."

"Verandering in voeding kost tijd. Je kunt niet alles tegelijk aanpassen, zeker niet in een zorgomgeving waar mensen afhankelijk zijn van het aanbod dat je hen voorschotelt. Begin met één onderdeel, zoals het ontbijt of het menu, en bouw dat stap voor stap uit."

"Blijf daarbij luisteren naar de mensen die eten van wat je aanbiedt. Revalidanten en medewerkers geven snel aan wat ze missen of waarderen. Door die signalen serieus te nemen en waar mogelijk bij te sturen, vergroot je het draagvlak zonder je uitgangspunten los te laten."

"Het verhaal achter voeding is minstens zo belangrijk als het eten zelf. Als je uitlegt waarom bepaalde keuzes worden gemaakt en mensen laat proeven, ontstaat er begrip en nieuwsgierigheid in plaats van weerstand."

"Door voeding aantrekkelijk te presenteren en collega’s, bezoekers en revalidanten actief mee te nemen in het verhaal, wordt een duurzamer aanbod iets waar mensen zich bij betrokken voelen en zelf voor willen kiezen."

"We hebben bewust gekozen om handschoenen als eerste onderwerp aan te pakken, omdat het laagdrempelig is en veel impact heeft. Samen met communicatie werken we aan een campagne om dit zichtbaar en bespreekbaar te maken."

"We willen het speels en positief aanpakken. Bijvoorbeeld door bij de ingang een stapel dozen handschoenen te laten zien en die gedurende de campagne te laten slinken op basis van het werkelijke verbruik. Ook denken we aan posters, stickers bij de handschoenendozen en een filmpje of korte workshop."

"Het doel is niet om met cijfers te zwaaien, maar om mensen op een leuke manier aan het denken te zetten. Ik geloof dat dat beter werkt dan alleen vertellen hoeveel CO₂ een handschoen kost."

"We zoeken nadrukkelijk naar manieren om het speels te maken. Zo denken we na over een competitie-element: kunnen we bijvoorbeeld met andere revalidatiecentra vergelijken wie binnen een bepaalde periode het handschoenenverbruik het meest weet te verminderen? We blijven zoeken naar een vorm waarin het leuk blijft en collega’s gemotiveerd raken om mee te doen."

"Binnen de GreenCie hebben we bewust gekozen om te starten met maatregelen waar we relatief snel resultaat kunnen boeken. Handschoenen zijn daarin een logisch beginpunt, gevolgd door celstofmatjes. Die volgorde helpt om het behapbaar te houden en om zichtbaar effect te laten zien."

"We zetten een gerichte campagne op, samen met communicatie. Met onder andere micro-teaching, posters en stickers maken we het onderwerp zichtbaar en nodigen we collega’s uit om het gesprek aan te gaan. Zo willen we de bewustwording vergroten."

"We besteden intern regelmatig aandacht aan duurzaamheid via intranet, maar wel gedoseerd. In plaats van maandelijkse berichten doen we dat nu per kwartaal. Daarbij laten we vooral cijfers zien. Mensen vinden het interessant om te zien wat het effect is van keuzes, bijvoorbeeld bij het gebruik van herbruikbare bekers en straks ook bij handschoenen."

"We werken met nulmetingen en laten daarna steeds de voortgang zien. Door die herhaling blijft het onderwerp leven en wordt de impact zichtbaar, zonder dat het voelt als een voortdurende campagne."

"Daarnaast doen we mee met landelijke campagnes rondom energie en afval. We hebben bewust gekozen om niet vijf dagen lang alles te doen, omdat dan de spanningsboog verdwijnt. We kiezen één dag per campagne en koppelen daar vaak een speels element aan. Zo hebben we mensen gevraagd om ideeën in te sturen. Wie een goed idee indiende, kreeg als beloning een gezond, plantaardig broodje in het restaurant. Dat levert meteen veel reacties op en koppelt duurzaamheid aan iets positiefs."

"Als het warm wordt, sturen we ook korte reminders rond, bijvoorbeeld over ramen dicht en deuren niet onnodig open laten staan. Niet iedereen doet het meteen, maar het helpt wel om het onder de aandacht te houden. We zien dat dit soort prikkels het beste werken als ze regelmatig terugkomen. Gedrag veranderen is lastig, maar je kunt het wel blijven activeren."

"We hebben een nieuwe GreenCie opgezet met daarin een arts en meerdere verpleegkundigen. Het initiatief daarvoor kwam nadrukkelijk vanuit de medische staf zelf. Dat is belangrijk, omdat duurzaamheid in de zorg alleen werkt als het ook daar gedragen wordt."

"De duurzame thema’s aan de facilitaire kant waren al goed belegd. Daarna zijn we nadrukkelijker gaan kijken naar het zorgproces. Zorgteams hebben een hoge werkdruk en nieuwe thema’s landen daar niet vanzelf. Daar heb je kartrekkers voor nodig, zoals de GreenCie. Tegelijk zien we dat jongere verpleegkundigen het belangrijk vinden om te werken op een plek waar duurzaamheid serieus wordt genomen. Dat momentum benutten we nu."

"De GreenCie bestaat uit een arts vanuit de kliniek en verpleegkundigen vanuit onze drie verpleegafdelingen. Zij werken op afdelingen met eenvoudige spiegelvragen, zoals: is dit echt nodig? Ook revalidanten worden daarin betrokken. Dat haalt mensen uit de automatische piloot en maakt duurzaamheid onderdeel van het dagelijkse handelen, zonder dat het zwaar of belerend wordt."

"We starten bewust met handschoenen als eerste onderwerp. Je hebt eerst een zichtbaar succes nodig om energie en vertrouwen op te bouwen. Daarna volgen onderwerpen zoals isolatiejassen en celstofmatjes. Het gaat daarbij vooral om gedrag: voorkomen dat iets standaard wordt gepakt als het niet nodig is."

"Binnen De Hoogstraat was al langer aandacht voor duurzaamheid, maar met de GreenCie is dat meer gestructureerd opgepakt. Ik ben daar ingestapt, omdat ik het belangrijk vind om juist vanuit de zorgpraktijk bij te dragen. Als arts, en zeker in de basismedische zorg, vinden veel handelingen plaats die impact hebben op duurzaamheid. Daar zie ik ruimte om dingen anders en beter te doen."

"De GreenCie is voor mij een plek om samen met collega’s te kijken waar we concreet winst kunnen behalen, niet alleen in facilitaire zaken, maar juist ook in het zorgproces zelf."

"Wat goed werkt, is dat we verpleegkundigen uit alle afdelingen in de GreenCie hebben. Zij staan 24 uur per dag aan het bed en spelen een sleutelrol in gedragsverandering. Doordat zij uit alle afdelingen komen, kunnen maatregelen ook breed worden gedragen binnen de organisatie."

"Mijn opdracht binnen de GreenCie is om te kijken naar de klinische zorgprocessen: wat doen we dagelijks aan het bed en hoe kan dat duurzamer, zonder dat dit ten koste gaat van goede zorg. Juist in die dagelijkse handelingen zit veel impact. Het gaat vaak niet om grote systemen, maar om keuzes die we steeds opnieuw maken."

"Ik ben lid geworden van de GreenCie omdat ik me steeds meer begon te storen aan hoeveel er wordt weggegooid in de zorg. Op de afdeling gaat dat vaak heel automatisch, terwijl veel spullen niet altijd nodig zijn. Juist omdat ik dagelijks met revalidanten werk, zie ik hoeveel impact dat heeft."

"De GreenCie is nog relatief nieuw, zeker vanuit de verpleegkundige kant. We zijn echt aan het onderzoeken hoe we duurzame keuzes kunnen integreren in de klinische zorg, zonder dat het extra belasting wordt voor collega’s. Voor mij gaat het vooral om de dagelijkse praktijk: wat doen we aan het bed en kan dat ook anders?"

"Wat ik prettig vind aan de GreenCie is dat we met mensen uit verschillende disciplines werken. Artsen, verpleegkundigen van verschillende afdelingen en collega’s met een faciliterende rol. Daardoor kijk je breder en voorkom je dat iedereen op zijn eigen eilandje bezig is."

"De ondertekening van de Green Deal Duurzame Zorg helpt om duurzaamheid als thema stevig te verankeren, maar het betekent niet dat alles tegelijk kan. Binnen de GreenCie maken we bewuste keuzes over wat logisch is om nu op te pakken. Sommige onderwerpen liggen bij andere commissies, zoals medicatie of isolatiematerialen. Dan is het belangrijk om niet door elkaar heen te werken, maar om trajecten op elkaar af te stemmen."

"Hoewel ik niet precies weet hoe de Green Deal formeel is ingericht, merk ik wel dat duurzaamheid meer leeft in de organisatie. Er wordt over gesproken, collega’s zijn nieuwsgierig en willen meedenken."

"Voor mij zit de kracht vooral in klein beginnen en gewoon doen. Niet alles hoeft meteen perfect. Soms moet je iets proberen, kijken wat werkt en het daarna aanpassen. Dat is ook hoe we het nu aanpakken."

"Een effectieve maatregel is dat we met een tochtsluis werken bij de hoofdingang. Je komt eerst in een sluis en pas als de ene deur dicht is, kan de andere open. De sluis beperkt de directe uitwisseling tussen binnen- en buitenlucht, waardoor het gebouw zijn temperatuur beter vasthoudt."

"Voorheen hadden we een tweede grote ingang aan de andere zijde van het pand. Deze is nu gesloten voor algemeen gebruik. Die keuze is ooit gemaakt vanuit bezoekerscontrole, maar heeft ook een duidelijk energie-effect: de deur gaat veel minder vaak open en dicht. Alleen medewerkers en revalidanten die daar moeten zijn, kunnen die ingang nog met een pasje gebruiken."

"Op plekken waar veel zon is, hebben we screens. Dat is handmatig geregeld. Op sommige plekken zijn er extra rolgordijnen om warmte te weren."

"We zijn in 2015 voor een groot deel gerenoveerd, maar de plannen waren van 2008. Daardoor zijn sommige onderdelen nu net ’te vroeg’ gedaan. De buitengevel is bijvoorbeeld niet meegenomen, en dat is jammer, maar inmiddels ook financieel lastig alsnog op te lossen. Hetzelfde geldt voor kozijnen: als je die niet vervangt, zit je vast aan wat er technisch mogelijk is."

"In het gerenoveerde deel met de bruine kozijnen zit dubbelglas volgens de norm van toen. Als we nu glas moeten vervangen, kijken we per situatie of het kozijn ook mee moet. Alleen dan kun je naar een hogere isolatienorm."

"In de dagelijkse zorg gaan veel handelingen op de automatische piloot. Je bent bezig met de revalidant en pakt ondertussen een handschoen, een matje of een bekertje zonder daar echt bij stil te staan. Dat herken ik ook bij mezelf."

"Juist door dat gedrag bespreekbaar te maken, merk ik dat er iets in beweging komt. Niet door te zeggen dat iets fout is, maar door de vraag te stellen: is dit nu echt nodig? Vaak blijkt dat mensen er simpelweg niet over nadenken, terwijl ze duurzaamheid wel belangrijk vinden."

"Om het gedachtegoed ook echt de teams in te krijgen, heb ik binnen mijn eigen afdeling twee collega’s gevraagd om mee te denken. Niet alleen om ideeën te bedenken, maar vooral om het gesprek op de werkvloer te verspreiden. Als het niet alleen van mij komt, maar ook vanuit collega’s zelf, wordt het sneller normaal om er samen op te letten."

"Daarnaast hebben we bewust contact gezocht met andere zorginstellingen. Zo is er een arts uit een UMC bij ons langsgekomen om te vertellen hoe zij daar met verduurzaming omgaan, specifiek rondom handschoenen en celstofmatjes. Het was heel waardevol om te horen wat bij hen wel en niet werkte. Dat helpt ons om niet alles zelf te hoeven uitvinden en realistisch te blijven in wat haalbaar is."

"De beveiliging loopt ’s avonds een ronde en rapporteert waar nog verlichting aanstaat, apparatuur onnodig draait of ramen openstaan. Als we kunnen achterhalen wie de laatste gebruiker was, koppelen we dat terug."

"Niet iedereen past zijn gedrag meteen aan, maar bij een groot deel van de medewerkers werkt deze terugkoppeling direct. Het helpt om bewustwording concreet te maken en voorkomt dat dezelfde situaties zich blijven herhalen."

"Binnen werken we met planten op hydrocultuur. Die worden eens in de vier weken water gegeven. Dat verbruikt minder water dan veel losse binnenplanten met losse gietmomenten."

"Onze huidige verlichting is aangesloten op DALI, een digitaal systeem waarmee je lampen individueel kunt aansturen en dimmen. Bij vervanging houden we rekening met de overstap naar DALI-2. Maar het DALI systeem verbruikt ook energie. Vanwege toekomstige eisen rondom energiebeheer, kijken we naar alternatieven. Zo zijn we bezig met nieuwe verlichting die je kunt aansturen via Bluetooth en een app. Met deze verlichting kan ik per ruimte instellen welke lampen aan of uit zijn en hoe ze gedimd worden. Dat scheelt energie, omdat je alleen verlicht waar en wanneer het nodig is. Tegelijk blijf ik kritisch, want bij nieuwe technologie ben je soms afhankelijk van apps of leveranciers en dat blijft een aandachtspunt."

"De liftmotoren worden vervangen door modernere, energiezuinigere systemen. De techniek wordt steeds compacter en efficiënter. Dit past binnen onze bredere aanpak om stap voor stap oude installaties te vervangen door nieuwe varianten met minder energieverlies."

"Bij printers kijken we heel bewust naar het totale gebruik en energieverbruik, niet alleen naar de aanschaf. Zo werken we met systemen waarbij je pas kunt printen als je daadwerkelijk bij de printer staat. Dat voorkomt onnodige afdrukken en zorgt ervoor dat documenten niet ongebruikt blijven liggen."

"Daarnaast letten we sterk op energieverbruik. De printers die we inkopen, schakelen automatisch naar een slaapstand en staan niet continu aan. Dat levert een structurele besparing op stroomverbruik op."

"Ook bij verbruiksmaterialen maken we bewuste keuzes. We hebben afspraken met leveranciers dat toners echt volledig gebruikt kunnen worden. De printer stopt niet meer automatisch op basis van een indicator, maar pas wanneer de toner daadwerkelijk leeg is. Dat voorkomt dat cartridges te vroeg worden vervangen en onnodig worden weggegooid."

"Inkoop is bij ons op duurzaamheid geborgd. Er is ook echt een beleidsstuk opgenomen waarin duurzaamheid onderdeel is van de inkoopparagraaf. Leveranciers reageren daar heel verschillend op. Je hebt partijen die zeggen: fijn dat je het eindelijk vraagt, want we doen al veel maar de klant vraagt het nooit. En je hebt leveranciers die nog weinig ingericht hebben."

"Het is soms verrassend hoe kleine bedrijven al ver zijn in verduurzaming, terwijl grote partijen het meer via brancheafspraken geregeld hebben. Tegelijk zie je in revalidatie ook veel nicheproducten. Dan kom je uit bij kleine leveranciers die heel goed zijn in dat ene product, maar minder bezig zijn met alle randvoorwaarden. Veiligheid staat bij ons altijd voorop, maar we proberen ook daar duurzaamheid steeds vaker bespreekbaar te maken."

"Duurzaamheid is bij ons een vast onderdeel van inkoop. Op het moment dat we met een leverancier in gesprek gaan, nemen we dit standaard mee. We kijken niet alleen naar prijs en functionaliteit, maar ook naar levensduur, materiaalgebruik en de impact op langere termijn. Inkoop zit aan de voorkant van het proces. Wij stellen de vragen voordat een product of dienst wordt gekozen. Dat betekent ook dat we leveranciers expliciet bevragen op duurzaamheid, zowel op bedrijfsniveau als op productniveau."

"Duurzaam klinkt mooi, maar het is niet altijd duidelijk wat het betekent. Leveranciers presenteren producten soms als duurzamer, maar dan begint voor mij het doorvragen. Waar bestaat het product precies uit? Wat gebeurt er na gebruik? En klopt het verhaal ook in de praktijk? Een voorbeeld is verpakkingsmateriaal. Karton lijkt duurzamer dan plastic, maar als er een kunststoflaag in zit, kan het in de afvalverwerking juist lastiger zijn. Dan moet je opnieuw afwegen wat daadwerkelijk de betere keuze is."

"We merken dat duurzaamheid lang niet altijd eenduidig meetbaar is. Er zijn weinig onafhankelijke labels of databases die je helpen om producten goed te vergelijken, zeker bij medische hulpmiddelen. Dan ben je afhankelijk van wat een leverancier aanlevert én van je eigen kritische vragen. Daarom durven we ook te zeggen: dit weten we nog niet. Soms moeten we iets eerst uitzoeken of ervaren voordat we een beslissing kunnen nemen. Duurzaam inkopen betekent voor mij niet doen alsof alles zeker is, maar juist erkennen waar twijfel zit en daar bewust mee omgaan."

"Bij verpakkingen is logistiek vaak het lastige stuk. Een leverancier kan alles in kartonnen dozen leveren, maar dan zit je alsnog met stapels karton. Dan ga je het gesprek aan of het anders kan. Bijvoorbeeld leveren in een rolcontainer, of vooraf uitpakken."

"Niet elke leverancier is daarin hetzelfde. Er zijn ook leveranciers die al jarenlang verpakkingsmateriaal standaard terugnemen, zelf sorteren en het als monomateriaal afvoeren. Daar leer je van, omdat je ziet dat het wél kan als je het goed organiseert."

"In de klinische zorg gebruiken we veel wegwerpmaterialen. Soms is dat terecht, maar lang niet altijd. Ik zie dat veel materialen uit gewoonte worden ingezet. Door kritischer te kijken wanneer iets echt nodig is, kunnen we de hoeveelheid afval verminderen."

"Dat vraagt geen grote veranderingen, maar wel bewustwording en het gesprek met elkaar voeren: waarom doen we dit zo, en kan het ook anders?"

"Om niet opnieuw het wiel uit te vinden, hebben we contact gezocht met collega’s uit andere ziekenhuizen. Zo hebben we een arts uit het UMC Utrecht en het WKZ uitgenodigd, die al jaren ervaring heeft met verduurzaming op de operatiekamer. Zij vertelde wat daar wel en niet werkte, onder andere rondom handschoenen en het gebruik van celstofmatjes. Die ervaringen nemen we mee in onze eigen aanpak. Het helpt enorm om te horen hoe andere zorginstellingen personeel meekrijgen en welke stappen effectief zijn gebleken."

"We hebben geprobeerd om plastic beter te scheiden. In de praktijk bleek dat lastig, terwijl papier scheiden wel goed lukt. Het laat zien dat duurzame maatregelen alleen werken als ze aansluiten bij de dagelijkse werkdruk."

"Plastic scheiden bleek moeilijk vol te houden, omdat de gemeente Utrecht dit niet apart inzamelt. Het gescheiden plastic moest daarom door een medewerker zelf worden weggebracht. Op een gegeven moment werd dat simpelweg te belastend om structureel vol te houden."

"Het gesprek over afval leeft wel onder collega’s. Mensen merken zelf ook hoeveel er wordt weggegooid en vragen zich af hoe dat anders kan. Die betrokkenheid is er, maar het vraagt praktische oplossingen om het echt vol te houden."

"Bij inkoop kijken we steeds kritischer naar verpakkingsmateriaal. Veel producten worden standaard in omdozen geleverd, maar de vraag is: zijn al die dozen echt nodig? Dat bespreken we met leveranciers."

"Soms kijken we of verpakkingen teruggenomen kunnen worden, maar dat heeft ook weer gevolgen. Worden de producten bij de leverancier uitgepakt, dan kost dat extra arbeid. Gaat het verpakkingsmateriaal terug, dan betekent dat weer extra transport."

"Duurzaam inkopen is hier geen simpele ja-of-nee-keuze. Het gaat om het maken van afwegingen: wat levert daadwerkelijk milieuwinst op binnen de praktijk en wat past binnen onze manier van werken en ons budget. Door dit soort vragen te blijven stellen, dwingen we leveranciers én onszelf om bewuster te kijken naar wat vanzelfsprekend lijkt."

"In de klinische zorg komen veel verschillende afvalstromen samen. Door beter te scheiden en bewuster om te gaan met wat we weggooien, kunnen we de impact verminderen. Dat vraagt duidelijke afspraken en praktische oplossingen, zodat het voor zorgverleners haalbaar blijft in de dagelijkse drukte."

"De ventilatie in het gebouw wordt geregeld via het gebouwbeheersysteem. Elke ruimte heeft een eigen toevoer en afzuiging en het systeem is berekend op het aantal mensen dat normaal gesproken van die ruimte gebruikmaakt. Het is geen actief meetsysteem dat real time registreert hoeveel mensen er precies aanwezig zijn, daarvoor is de installatie te oud."

"Ramen kunnen wel open. Daarom sturen we ook op gedrag: wanneer zet je een raam open en wanneer juist niet? De beveiliging loopt ’s avonds rond en let daarbij niet alleen op verlichting, maar ook op open ramen."

"Bij reusables en disposables hanteren we een vaste volgorde: eerst voorkomen, dan pas vervangen. De grootste milieuwinst zit altijd in iets niet hoeven aan te schaffen. Daarnaast levert het ook veel milieuwinst op door spullen niet te gebruiken als het niet nodig is. Handschoenen zijn daar een goed voorbeeld van. Als je ze niet nodig hebt en toch pakt, is dat pure verspilling."

"Daarna kijken we naar alternatieven. Zo werkt de wasserij met een herbruikbaar isolatieschort en onderzoeken we of dat ook bij ons past. De wasserij is daarnaast bezig met een wasbaar celstofmatje. Bij onze doelgroep vraagt dat extra aandacht, omdat mensen met een dwarslaesie vaak langer bij ons verblijven. Dan wil je zeker weten dat een alternatief geen extra risico geeft op drukplekken. Dat zijn precies de onderwerpen die de GreenCie straks in de praktijk gaat uitzoeken."

"We gebruiken ook een landelijke lijst met disposables met een hoge milieu-impact als inspiratie. Tegelijk zijn we realistisch: niet alles is voor ons relevant. Je moet voldoende volume hebben. Als iets nauwelijks gebruikt wordt, ligt het vooral stil op de plank en schiet het zijn doel voorbij. Dan is disposable soms een betere keuze."

"Op de afdeling zie ik dat celstofmatjes vaak standaard worden gebruikt, terwijl dat niet altijd nodig is. Ik probeer dat bespreekbaar te maken in het moment zelf."

"Zo zag ik laatst een collega een matje pakken voor een handeling waarvan ik dacht: dit hoeft echt niet. Dan zeg ik dat gewoon en vraag ik of het nodig is. Dat gesprek helpt, omdat je elkaar aan het denken zet. Soms is een handdoek of een wasbaar alternatief prima en vaak zelfs prettiger in gebruik."

"We gebruiken inmiddels ook wasbare matten als alternatief, maar dat vraagt wel nuance. Bij sommige zorgsituaties, zoals bij decubitus, zijn ze minder geschikt. Het is dus steeds zoeken naar wat passend is en wanneer."

"In de dagelijkse zorgpraktijk zie ik dat celstofmatjes vaak standaard worden gebruikt, terwijl dat niet altijd nodig is. Ik probeer daar bewuster mee om te gaan."

"Zo was er een situatie waarin een patiënt bang was dat er veel zou lekken bij een wondbehandeling. In plaats van automatisch een celstofmatje te pakken, heb ik aangegeven dat dit alleen nodig is als je echt grote hoeveelheden verwacht. We hebben toen een handdoek gebruikt, die gewoon gewassen kan worden. Dat is niet alleen duurzamer, maar vaak ook prettiger in gebruik. Dit soort kleine keuzes maken samen een groot verschil."

"Op kamers van revalidanten hebben we vitrage en dikke overgordijnen. Dat helpt ook om warmte binnen te houden en kamers comfortabel te houden."

"Het grootste deel van de warmte komt binnen via de stadsverwarming en een deel vangen we inmiddels op met onze eigen warmtepomp. Ruimtes worden verwarmd met radiatoren. In het gebouw heb je zowel nieuwere als oudere radiatoren, omdat niet al het leidingwerk in de renovatie vervangen kon worden."

"Via het gebouwbeheersysteem wordt per ruimte en per vleugel gestuurd op temperatuur. Een kantoorruimte vraagt iets anders dan een kamer van een klinisch opgenomen revalidant. Ook wordt er op vaste momenten teruggeschakeld, bijvoorbeeld richting het weekend. Helemaal uitzetten is niet altijd logisch, omdat je anders weer te veel energie kwijt bent aan opwarmen."

"Duurzaamheid gaat voor mij niet alleen over materialen of energie, maar ook over hoe we onze medewerkers ondersteunen in hun werk. Bij de inkoop van hulpmiddelen kijken we daarom ook naar de impact op lichamelijke belasting en verzuim."

"Een goed voorbeeld daarvan is het Turn-Aid systeem dat we hebben aangeschaft. Dit systeem ondersteunt zorgprofessionals bij het draaien en verplaatsen van revalidanten. Daardoor hoeven handelingen minder zwaar fysiek uitgevoerd te worden."

"Met dit soort keuzes sturen we bewust op het verminderen van fysieke belasting, zoals schouder- en rugklachten. Dat draagt bij aan het welzijn van medewerkers en helpt om uitval te voorkomen. In die zin is dit ook een vorm van duurzaamheid: zorgen dat mensen hun werk gezond en langdurig kunnen blijven doen."

"Een belangrijke stap in duurzaamheid is het terugdringen van gebruik. Bij incontinentiemateriaal sturen we bewust op het juiste moment van vervangen. Het materiaal dat we inkopen is voorzien van een indicator, zodat zorgprofessionals kunnen zien wanneer vervanging echt nodig is. Daarmee voorkomen we dat materiaal uit gewoonte of zekerheid te vroeg wordt vervangen. Dat vermindert verspilling, scheelt onnodige handelingen in de zorg en is prettiger voor de revalidant. Door gebruik en vervanging beter op elkaar af te stemmen, verbeteren we zowel de duurzaamheid als de kwaliteit van zorg."

"We hebben waterbesparende kranen geplaatst en nemen dit soort maatregelen standaard mee bij renovaties. Dat helpt om het basisgebruik te beperken, zonder dat mensen daar actief iets voor hoeven te doen. Tegelijkertijd is korter douchen niet altijd realistisch. Als iemand veel zorg nodig heeft, moet je daar zorgvuldig en menselijk mee omgaan."

"Bij de voorzieningen in toiletruimtes hebben we bewust gekeken naar hoe we geur en frisheid organiseren, zonder onnodige middelen te gebruiken. We zijn gestopt met toiletblokken, spuitbussen en elektronische luchtverfrissers. Toiletblokken kunnen losraken en worden doorgespoeld, met verstoppingen tot gevolg. Spuitbussen werken met drijfgas en zorgen voor extra afval. Elektronische luchtverfrissers vragen batterijen en regelmatig onderhoud en worden bovendien soms meegenomen."

"In plaats daarvan werken we nu met eenvoudige geurkaartjes zonder drijfgas, batterijen of elektronica. Die blijven hangen, gaan meerdere weken mee en vragen nauwelijks onderhoud. Daarmee slaan we meerdere vliegen in één klap: minder afval, geen batterijen, minder onderhoud en minder verstoppingen. Het zijn vaak dit soort relatief kleine keuzes die samen een groot effect hebben."

"Bij medicatie ligt de formele verantwoordelijkheid bij een aparte medicatiecommissie, maar in mijn dagelijkse werk speelt dit onderwerp voortdurend. Bij het voorschrijven stel ik mezelf steeds vaker de vraag: is dit nu echt nodig, of doen we dit vooral uit gewoonte? Minder verspilling begint voor mij bij kritisch kijken naar wat je voorschrijft en waarom."

"Samen met de medicatiecommissie onderzoeken we hoe we medicatie kunnen saneren en verspilling kunnen verminderen. Daarbij kijken we niet alleen naar het gebruik van middelen zelf, maar ook naar de impact van verpakkingen, zoals plastic en wegwerpbekertjes."

"Als er meerdere gelijkwaardige medicijnen beschikbaar zijn, vind ik het logisch om duurzaamheid mee te nemen in de afweging voor de keuze van een middel. Dat vraagt soms een andere manier van denken, maar past bij zorgvuldig en verantwoord voorschrijven."

"Bij materialen en hulpmiddelen is duurzaamheid niet altijd een kwestie van minder gebruiken. Soms botst het met zorginhoudelijke kwaliteit. Bij wondzorg kan een product met meer materiaal of verpakking uiteindelijk juist duurzamer zijn, omdat het beter werkt en sneller herstel ondersteunt."

"Bij hygiëne- en verbandmiddelen kijken we daarom heel kritisch naar veiligheid en effectiviteit. De keuze voor een bepaalde product of samenstelling ligt vaak vast vanwege medische eisen. In die gevallen is het belangrijk dat een product doet wat het moet doen en bijdraagt aan goede zorg."

"Als een minder duurzaam ogend product leidt tot sneller herstel en minder wisselingen, kan dat op de lange termijn juist duurzamer zijn. Voor ons weegt de kwaliteit van zorg zwaarder. Duurzaamheid betekent niet automatisch minder gebruiken, maar bewuster kiezen wat uiteindelijk het beste is voor de revalidant én het totale gebruik."

"Ik merk ook dat er op de afdeling al kleine stappen zijn gezet. Zo gebruiken we nu andere drinkbekers met minder plastic en wordt er gekeken naar medicijnbekertjes die duurzamer zijn. Dat soort veranderingen lijken klein, maar op de werkvloer maken ze wel verschil, juist omdat ze zonder extra handelingen kunnen worden ingevoerd."

"Handschoenen zijn op onze afdeling een van de grootste verbruiksposten. Op dwarslaesie en orthopedie verlenen we veel intensieve zorg, waardoor het gebruik snel oploopt. Tegelijk zie ik dat handschoenen soms uit gewoonte worden aangetrokken."

"Een voorbeeld dat ik vaak noem: handschoenen zijn niet nodig als je iemand helpt met eten of drinken. Toch gebeurt het regelmatig. Door dat te benoemen en het gesprek aan te gaan, ontstaat er bewustwording. Niet omdat iemand het verkeerd doet, maar omdat we samen scherper worden op waarom we iets doen."

"Binnen de GreenCie focussen we daarom nu eerst op handschoenen. Dat is een duidelijk en herkenbaar onderwerp, waar veel winst te behalen valt zonder dat het ten koste gaat van veiligheid of kwaliteit van zorg."

"We zien dat handschoenen soms uit gewoonte worden gebruikt, terwijl dat niet altijd nodig is. Door hier bewuster mee om te gaan, kunnen we afval verminderen zonder dat dit ten koste gaat van veiligheid of kwaliteit van zorg."

"In de praktijk probeer ik dit bespreekbaar te maken door vragen te stellen. Waarom trek je nu handschoenen aan? Soms is daar een goede reden voor, bijvoorbeeld bij verwachte vervuiling. Maar door het gesprek te voeren, ontstaat bewustwording en worden handelingen minder automatisch. We voeren nu een campagne uit waarin dit onderwerp centraal staat, met ondersteuning vanuit communicatie."

"Bij de warme maaltijden hebben we het menu omgedraaid. De A-keuze is nu standaard vegetarisch, de B-keuze bevat vlees. We presenteren dat niet expliciet als ‘vegetarisch’, maar als volwaardige maaltijd. Mensen houden keuzevrijheid, maar het vertrekpunt is veranderd."

"Ook bij tussendoortjes hebben we keuzes gemaakt. Revalidanten krijgen meerdere keren per week een eiwitrijke snack, zoals een soep, eieren of andere eiwitrijke opties. Klassieke snacks zoals een kroket of kaassoufflé bieden we nog wel aan, maar minder vaak. Zo blijft het herkenbaar, maar verschuift het patroon."

"In de Counter, waar revalidanten, personeel en bezoekers eten, zetten we steeds meer in op vegetarische en plantaardige eiwitbronnen. Dat doen we zonder daar nadrukkelijk een label op te plakken. Mensen hoeven niet per se te weten dat iets vegetarisch is, als het maar lekker is."

"We bieden bijvoorbeeld meer vegetarische panini’s, eiwitrepen en noten aan. Ook vervangen we ingrediënten stap voor stap, zoals kip door vegetarische stukjes en 30+ kaas door vegan varianten. Door variatie en smaak centraal te stellen, kiezen mensen vaak vanzelf voor deze opties."

"Er is soms weerstand, vooral bij mensen die het verhaal niet kennen of nieuw zijn in de organisatie. We merken dat die weerstand afneemt als we het verhaal blijven vertellen, mensen laten proeven en ruimte geven voor vragen. Goede producten, mooie presentatie en uitleg zorgen ervoor dat mensen nieuwsgierig worden in plaats van afhoudend."

"Daarnaast betrekken we gasten actief, bijvoorbeeld met ludieke acties of prijsvragen zoals het bedenken van een naam voor een vegetarisch broodje. Zo ontstaat er gesprek en eigenaarschap, in plaats van weerstand."

"Voor mij is keuzevrijheid essentieel. We sturen richting gezondere en duurzamere opties, maar mensen moeten het gevoel houden dat ze zelf kiezen. Dat helpt enorm in de acceptatie."

"We promoten maaltijden ook niet nadrukkelijk als plantaardig. Als iets lekker is, maakt het voor veel mensen minder uit wat het precies is. Door te variëren en het aantrekkelijk te presenteren, bewegen mensen vaak vanzelf mee."

"We blijven continu luisteren naar feedback. In de Counter hoor je snel wat mensen missen of waarderen. Soms kun je daarin meebewegen zonder het doel los te laten. We hebben bijvoorbeeld eerst vegetarisch gekookt voor medewerkers om te testen hoe dat werd ontvangen. Die reacties waren overwegend positief. Tegelijk merken we dat revalidanten vaak meer tijd nodig hebben om aan veranderingen te wennen. Dat vraagt geduld."

"We hebben het voedingsaanbod stap voor stap aangepast. We zijn begonnen met de soepcyclus, daarna volgden de broodmaaltijden en de tussenverstrekkingen en inmiddels ook de warme maaltijd. Daarbij labelen we gerechten bewust niet als vegetarisch of vegan. Als je die woorden erop zet, ontstaat er bij een deel van de mensen weerstand, terwijl hetzelfde gerecht zonder label gewoon goed gegeten wordt. Een broodje met hummus en gegrilde groenten is voor veel mensen gewoon lekker eten, punt."

"Tegelijkertijd houden we altijd ruimte voor medische noodzaak. Bij grote wonden of intensief herstel is dierlijke eiwit soms simpelweg nodig, omdat het lichaam dat sneller en makkelijker opneemt. Duurzaamheid betekent voor ons niet alles rigide plantaardig maken, maar het aanbod zo inrichten dat gezonde en duurzamere keuzes vanzelfsprekend worden, zonder de zorginhoudelijke kwaliteit uit het oog te verliezen. Daarbij blijft het belangrijk dat de revalidant voldoende keuze houdt."

"In de Counter werken we volledig met afwasbaar servies. Dat geldt niet alleen voor borden en bestek, maar ook voor bijvoorbeeld melkmokken en saladeschaaltjes."

"Door te kiezen voor herbruikbaar servies voorkomen we een constante stroom wegwerpmateriaal."

"In de keuken letten we erop dat apparatuur niet onnodig de hele dag aanstaat. Zo gaat de au bain-marie pas om negen uur aan, wanneer we hem echt nodig hebben."

"Dat lijkt een klein detail, maar dit soort keuzes maken opgeteld een groot verschil in energieverbruik. Door bewust te plannen, blijft het werkbaar voor het team én voorkomen we onnodig energieverbruik."

"In de Counter kijken we ook kritisch naar apparatuur die niet de hele dag nodig is. Een voorbeeld is de bordenwarmer. Die zetten we pas aan op het moment dat we hem echt nodig hebben voor de lunch. Door apparaten niet standaard de hele dag aan te laten staan, voorkomen we onnodig energieverbruik, zonder dat dit invloed heeft op de service richting revalidanten, bezoekers of medewerkers."

"In de keuken proberen we apparatuur pas aan te zetten op het moment dat het nodig is. Een au bain-marie hoeft niet al vroeg te draaien als je hem pas rond de lunch warm nodig hebt."

"Hetzelfde geldt voor printers en kopieerapparaten. We hebben systemen waarbij een apparaat pas echt aan het werk gaat als je inlogt. Dat voorkomt dat een machine al gaat opwarmen alleen omdat iemand erlangs loopt."

"Voor medewerkers stimuleren we het gebruik van eigen mokken. Daarmee verminderen we het gebruik van wegwerpbekers en maken we hergebruik vanzelfsprekend in het dagelijks werk."

"De koelingen in de Counter, waar broodjes, salades en beleg worden aangeboden, zijn voorzien van afdekdeurtjes. Die staan standaard dicht en gaan alleen open als iemand iets pakt. Zo blijft de kou beter behouden en ontsnapt er niet continu koude lucht. Het is een eenvoudige maatregel, maar het scheelt veel energie gedurende de dag."

"In De Counter, het restaurant waar revalidanten, bezoekers en medewerkers terechtkunnen voor eten en drinken, werken we met een melktap in plaats van individuele melkverpakkingen. Dat scheelt een grote hoeveelheid verpakkingsafval en maakt het voor mensen makkelijker om zelf te pakken wat ze nodig hebben."

"Omdat veel producten hier direct uit onze eigen keuken komen, hebben we sowieso minder losse verpakkingen nodig."

"Goede Zorg Proef Je is een landelijk initiatief dat zorginstellingen helpt om het voedingsaanbod gezonder en duurzamer te maken. Het project geeft ons concrete tools en inzichten om van visie naar uitvoering te gaan, waarbij goede voeding niet alleen bijdraagt aan herstel, maar ook aan een gezonde leefstijl voor iedereen die bij ons eet."

"We zijn begonnen bij het ontbijt. Dat hebben we kritisch tegen het licht gehouden: wat kan gezonder en wat kan duurzamer? We hebben het aanbod versimpeld en aangepast. Zo is witbrood vrijwel volledig vervangen door volkorenbrood, en bieden we witbrood alleen nog op verzoek aan."

"In het beleg hebben we keuzes gemaakt. De vleeswaren zijn allemaal mager en het aantal soorten hiervan is beperkt. Alle kaas is nu 30+. Het aantal zoete belegsoorten is sterk teruggebracht: van meerdere soorten naar één soort jam en één soort hagelslag. De pindakaas is aangepast naar 100% pindakaas. Ook zijn de vruchtensappen uit het ontbijt gehaald."

"Kortom, de vette en suikerrijke producten zijn teruggebracht, zodat de standaardkeuze gezonder is geworden. Wie iets anders wil, kan dat vragen, maar het ligt niet meer automatisch vooraan."

"De Counter is het restaurant binnen De Hoogstraat waar revalidanten, medewerkers en bezoekers terechtkunnen voor maaltijden en tussendoortjes. In de Counter proberen we gezonde keuzes zo vanzelfsprekend mogelijk te maken. We letten daarbij sterk op presentatie: kleur, samenstelling en variatie. Als eten er aantrekkelijk uitziet en goed smaakt, zijn mensen veel sneller bereid iets nieuws te proberen."

"We merken dat het helpt om het verhaal achter het eten te vertellen. Waarom maken we bepaalde keuzes en wat willen we ermee bereiken? Als mensen begrijpen dat het niet streng of belerend is, maar juist uitnodigend, ontstaat er meer begrip en bereidheid om mee te bewegen."

"Bij dit project hebben we heel bewust eerst ingezet op een gezonder voedingsaanbod en pas daarna op duurzaamheid. Voor mij staat voorop dat elke maaltijd bijdraagt aan herstel. Vanuit die basis kun je stappen zetten richting een duurzamer aanbod dat ook echt wordt geaccepteerd."

"Als diëtist adviseer ik niet standaard om meer plantaardig te eten. Ik kijk eerst naar het voedingspatroon dat iemand al heeft en wat haalbaar is. Bij de één gaat het om volwaardiger eten, bij de ander om kleinere, gezondere stappen."

"Het project Goede Zorg Proef Je sluit hier goed op aan. We hebben eerst het basisaanbod gezonder gemaakt en zijn daarna pas verder gegaan richting duurzaamheid. De warme maaltijd is bewust vegetarisch en niet veganistisch, zodat deze volwaardig blijft en goed aansluit bij herstel."

"Ik probeer ook altijd de thuissituatie te betrekken. Zeker bij revalidanten die in het weekend naar huis gaan, zie je oude patronen snel terugkomen. Dan gaat het vaak om portiegrootte en gewoonte. In een nieuwe situatie heeft iemand vaak minder nodig dan voorheen. Dat vraagt begeleiding, tijd en gesprek met de revalidant én de omgeving."

"Bij duurzame voeding kijken we niet alleen naar wat we willen aanbieden, maar ook naar hoe we dat binnen het beschikbare budget mogelijk maken. Inmiddels bestaat meer dan 30% van onze voedingsinkoop uit duurzame keuzes, maar die zijn vaak duurder dan reguliere producten. Die ruimte creëren we door op andere onderdelen bewust te kiezen voor huismerken, bijvoorbeeld bij melk en yoghurt. Op die manier kunnen we investeren in duurzamere keuzes, zonder dat de kosten onbeheersbaar worden. Duurzaam inkopen betekent hier voor mij niet alles tegelijk willen, maar slimme afwegingen maken binnen het geheel."

"Rond voeding zijn we een paar jaar geleden aangehaakt bij Goede Zorg Proef Je, een landelijk traject vanuit het ministerie en de Alliantie Goede Voeding in de Zorg. We dachten vooraf dat we daarin nog veel stappen moesten zetten, maar in de praktijk bleken we al verder te zijn dan verwacht. Wat voor ons belangrijk was, is dat gezondheid en duurzaamheid daar samenkomen. Gezonder eten is vaak ook duurzamer, zeker als je meer plantaardige keuzes maakt."

"Voeding is een belangrijk onderdeel van herstel, maar heeft ook impact op duurzaamheid. Als arts vind ik het logisch om mee te denken over hoe voeding tijdens een klinische opname duurzamer kan, bijvoorbeeld door te kijken naar samenstelling en herkomst. Het herstel van de patiënt staat voorop. Binnen die randvoorwaarde zoeken we naar keuzes die passen binnen een toekomstbestendige zorg."

"We hebben de afwastijd in de keuken jaren geleden al teruggebracht, juist omdat zo’n grote afwasmachine veel energie verbruikt. Vroeger draaide die van zeven uur ’s ochtends tot acht uur ’s avonds. Nu draait hij van zeven uur ’s ochtends tot drie uur ’s middags."

"Door het afwassen te concentreren in een korter tijdsblok verwerk je meer servies in één keer. Dat is efficiënter in energiegebruik, maar ook in het gebruik van water en vaatmiddelen."

"De keuken is volledig gasloos. We werken met elektrische kookketels, combisteamers en friteuses. Dat past bij de richting waarin het gebouw zich ontwikkelt en bij hoe wij hier dagelijks koken."

"Het gebouw is in principe gasloos en alle technische installaties draaien zonder gas. Voor koken en apparatuur in de centrale keuken werken we volledig elektrisch. Dat past bij de richting waarin we met het gebouw zitten, waarbij installaties steeds verder worden geëlektrificeerd."

"De gasaansluiting is er uitsluitend nog voor de gasfornuizen bij ergotherapie, waar koken op gas onderdeel is van de therapie. Dit staat los van de reguliere keuken en de gebouwinstallaties."

"Het gebouw is in de basis gasloos. We gebruiken alleen nog gas bij de gasfornuizen in de ergotherapieruimte. Dat heeft een zorginhoudelijke reden: sommige revalidanten koken thuis op gas en moeten dat tijdens hun revalidatie kunnen oefenen. Inductie koken werkt echt anders, dus ik begrijp het argument vanuit de zorg."

"Tegelijk blijft het een zoektocht. Het gasgebruik is minimaal, maar gas blijft gas. We kijken daarom steeds hoe we dit verder kunnen afbouwen, zonder voorbij te gaan aan wat iemand straks in de thuissituatie nodig heeft."

"Bij de renovatie zijn ook de zuiveringssystemen en de aansturing aangepakt. Ze draaien niet meer standaard continu, maar veel meer op basis van behoefte. Het systeem monitort waarden en als er iets afwijkends gebeurt, komt er een signaal."

"Sommige dingen kunnen op afstand worden bijgestuurd en andere vragen nog een handmatige actie, maar het is in elk geval veel slimmer ingericht dan voorheen."

"De grootste uitdaging zien we nu vooral bij externe zwembadgebruikers die lang douchen. Daar kijken we of we het minder vanzelfsprekend kunnen maken, bijvoorbeeld met knoppen waarbij je actief opnieuw moet starten."

"Bij het zwembad wil ik de douchekranen vervangen door drukknoppen. Daarmee wordt de douchetijd automatisch begrensd en voorkom je dat douches onnodig lang blijven lopen. Dat helpt om het verbruik van warm water terug te brengen. Dit is een maatregel die nog op de planning staat en die we verder willen uitwerken in samenhang met het totale zwembadbeheer."

"Een zwembad lijkt een grote waterverbruiker, maar in de dagelijkse praktijk circuleert het water vooral. Alleen bij incidenten waarbij het bad geleegd moet worden, zie je een grote piek. Het daadwerkelijke waterverbruik zit vaak in de douches eromheen."

"Benchmarken op watergebruik is voor revalidatiecentra bovendien lastig. We zijn geen ziekenhuis met OK’s en laboratoria, maar ook geen verpleeghuis zonder zwembad. Met een gemengde populatie van klinische en poliklinische revalidanten en onderwijsactiviteiten is vergelijken nooit één op één mogelijk."

"Ik heb advies ingewonnen over de vraag hoe we het zwembad het beste kunnen verwarmen. We hebben gekeken naar verschillende opties, waaronder het doortrekken van leidingen vanuit een andere installatie. Uiteindelijk is het goedkoper en praktischer om bij het zwembad zelf een warmtepomp op het dak te plaatsen en die daarvoor te gebruiken. Zo’n keuze vraagt wel voorbereiding en een investering die je in één keer moet kunnen doen. Ik kan technisch veel regelen, maar je hebt wel nodig dat er op het juiste moment budget beschikbaar wordt gemaakt om het ook echt uit te voeren."

"Voor het wassen van gordijnen maken we gebruik van een mobiele wasservice die hier op locatie werkt. De wasmachine staat in een busje buiten en de gordijnen worden ter plekke gewassen en direct weer teruggehangen. Wij zorgen alleen voor water en een 230-volt aansluiting."

"Deze werkwijze is een stuk efficiënter dan alles demonteren, vervoeren en later weer terugplaatsen. Het scheelt transportbewegingen en daarmee uitstoot, maar ook tijd en gedoe. Daarnaast voorkom je dat achteraf moet worden uitgezocht waar welke gordijnen hingen. Alles blijft op zijn plek en is dezelfde dag weer in gebruik."

"Door het zo aan te pakken, besparen we op logistiek en maken we het onderhoud eenvoudiger en overzichtelijker."

"De zwembadbodem is zo ontworpen dat hij altijd blijft drijven. De constructie bestaat uit kokers die zijn gevuld met isolatie. Dat maakt de vloer veilig en stabiel."

"Onderhoud voeren we grotendeels onder water uit. Het bad volledig leeg laten lopen is risicovol, omdat tegels los kunnen komen door temperatuurverschillen. Daarom werken we met duikers en vaste protocollen. Zij controleren en onderhouden de installaties terwijl het bad gevuld blijft."

"Dat klinkt misschien bijzonder, maar deze aanpak voorkomt grote schade en hoge kosten. Door het onderhoud zo te organiseren, verlengen we de levensduur van het bad en voorkomen we ingrijpende renovaties."

"Duurzame keuzes zijn zelden simpel. Soms lijkt een oplossing op papier beter, maar pakt die in de praktijk anders uit. Bij de keuze voor een nieuwe zwembadvloer hebben we bijvoorbeeld bewust gekozen voor een duurzamere kunststof. Tegelijk weten we nog niet zeker hoe lang die meegaat."

"In zo’n geval proberen we het risico te delen met de leverancier. Als blijkt dat het product sneller slijt dan verwacht, ligt dat risico niet volledig bij ons. Door dat vooraf te bespreken, durven we samen stappen te zetten richting duurzamere oplossingen. Door te kiezen voor tegels op een frame, kan onderhoud eenvoudig plaatsvinden. Dat scheelt in arbeid en in kosten. Daarnaast kunnen we eenvoudig bij schade een tegel vervangen."

"We hebben ervoor gekozen om een kleiner, ouder bad niet meer te gebruiken. Dit bad werd vooral ingezet voor looptrainingen. In de praktijk werd het weinig gebruikt, terwijl het wel veel energie en onderhoud vroeg."

"Door de beweegbare vloer in het grote bad kunnen we deze trainingen nu daar verzorgen. We hebben een losse loopbrug die we bij deze trainingen in de vloer kunnen plaatsen. Daardoor kunnen we met één bad meerdere functies vervullen."

"Nu gebruiken we één bad intensiever en gerichter. Uiteindelijk is de vraag altijd: voor wie doe je het? In dit geval sluit deze oplossing beter aan bij onze doelgroep en besparen we tegelijkertijd op installaties en energie."

"De renovatie van het zwembad heeft op meerdere manieren bijgedragen aan duurzaamheid. We hebben een nieuwe, beweegbare zwembadvloer laten plaatsen. Daarmee kunnen we het bad op verschillende hoogtes instellen, passend bij therapie en doelgroepen."

"Die vloer maakt ook dat we het bad beter kunnen afsluiten. Als het bad niet gebruikt wordt, kan de vloer omhoog, waardoor warmte beter behouden blijft. Daarnaast konden we een apart loopbad sluiten, omdat we de loopfunctie nu in het grote bad kunnen creëren. Daarmee is er nog maar één bad nodig, wat energie scheelt."

"Het zwembad wordt niet alleen gebruikt voor revalidatie. Er komen ook doelgroepen van buiten, zoals verenigingen die juist een warm bad nodig hebben. Daarnaast zijn er uren waarop zwemles wordt gegeven."

"Daardoor is het bad veel in gebruik. Dat maakt de inzet van de voorzieningen efficiënter, omdat je dezelfde installatie voor meerdere groepen kunt benutten."

"Met de beweegbare vloer in het zwembad, kunnen we het onderhoud op een slimmere manier uitvoeren. Vroeger moest het bad bij onderhoud grotendeels leeg, ging het water weg en moest alles weer opnieuw gevuld en op temperatuur gebracht worden. Dat kost enorm veel energie en het bad was dagen buiten gebruik."

"Nu komen er duikers die onder de beweegbare vloer kunnen werken. Ze zijn in een paar uur klaar en het water hoeft niet weggegooid te worden. Dat is een grote duurzame winst en het zorgt er ook voor dat het bad veel beter beschikbaar blijft voor de revalidatie."

"Duurzaamheid gaat voor ons niet alleen over gebouwen en materialen, maar ook over mensen. Onder de noemer Fit for the Job bieden we medewerkers verschillende mogelijkheden om te bewegen. Er zijn sportfaciliteiten, bootcamp, yoga, wandelcoaching en er wordt gezwommen. Voor deze activiteiten maken we gebruik van de faciliteiten die er al zijn in het gebouw, bijvoorbeeld de sportzaal en het zwembad. Op momenten dat deze ruimtes niet voor revalidatie worden gebruikt, kunnen medewerkers er terecht voor dit soort activiteiten."

"Daarnaast hebben we ergotherapeuten die optreden als arbo-coaches. Zij kijken mee voordat klachten ontstaan, bijvoorbeeld bij beeldschermwerkplekken. Die preventieve aanpak scheelt uiteindelijk veel uitval. Duurzame inzetbaarheid betekent voor ons: zorgen dat mensen gezond kunnen blijven werken, niet pas ingrijpen als het misgaat."

"Vitaliteit van medewerkers is een belangrijk uitgangspunt. Gezonde, vitale medewerkers zijn beter in staat om goede zorg te leveren en duurzaam te werken. Binnen De Hoogstraat lopen al projecten op dit gebied. Als arts zie ik het als een randvoorwaarde voor toekomstbestendige zorg."

"Bij evenementen en acties gebruikten we vroeger steeds verschillende shirts voor verschillende teams. Dat betekende elke keer nieuwe productie, nieuwe inkoop en uiteindelijk ook veel kleding die maar beperkt werd gebruikt."

"We hebben dat omgedraaid naar één universeel sponsorshirt voor De Hoogstraat. Dat shirt kan bij meerdere activiteiten en door verschillende teams worden ingezet. Zo hoeven we niet telkens nieuwe kleding aan te schaffen. Minder variatie klinkt misschien klein, maar dit soort keuzes maken op de lange termijn echt verschil."

"Dienstkleding moet voldoen aan strenge duurzaamheidseisen. Bij kleding voor medewerkers kijken we of vervanging echt nodig is. Als iets nog goed is, hoeft het niet weg. Dat voorkomt onnodige aanschaf en afval. Voor sportkleding hebben we bijvoorbeeld gekozen voor een vaste zwarte broek als basis. Die hoeft niet steeds vervangen te worden en kan langer meegaan. De herkenbaarheid zit dan in het shirt, niet in steeds wisselende complete sets. Door te standaardiseren en alleen te vervangen wanneer iets echt versleten is, verminderen we verspilling. Kleding is een grote vervuiler, dus elke keuze om minder en slimmer in te kopen draagt bij aan duurzamer werken."

"We nemen de duurzaamheidseisen ook mee richting de wasserij. We kijken daarbij naar water- en energiegebruik en naar hoe wasprocessen zijn ingericht. Door dit vooraf mee te nemen in de inkoop, beperken we de impact van het dagelijks gebruik."

"We proberen materialen zo lang mogelijk te gebruiken en ze waar mogelijk een tweede leven te geven. Oude bureaubladen worden bijvoorbeeld niet afgevoerd, maar gaan naar de rolstoelwerkplaats. Daar worden de bladen in stukken gezaagd en gebruikt als materiaal in de werkplaats, zodat er minder nieuw hout hoeft te worden ingekocht."

"Als hergebruik binnen onze organisatie niet lukt, werken we samen met een lokaal initiatief dat materialen ophaalt en opnieuw inzet. Ook spullen die na corona over waren, zoals isolatiematerialen en mondmaskers, zijn niet weggegooid maar herbestemd, bijvoorbeeld door ze door te geven voor gebruik elders."

"Oude dienstfietsen worden overgedragen aan een stichting die ze opknapt, zodat ze opnieuw gebruikt kunnen worden. Linnen en kleding die uit gebruik gaan, gaan terug naar de wasserij. Daar worden de vezels uit elkaar gehaald en krijgt het materiaal een nieuwe toepassing, bijvoorbeeld als poetsdoek. Door aan te sluiten bij bestaande initiatieven kun je materialen op een eenvoudige manier beter verwerken, zonder dat je zelf een aparte route hoeft te organiseren."

"Bij rolstoelen is het lastig om puur op materiaalkeuze te sturen, omdat die sterk vastligt vanuit veiligheid en medische eisen. Daarom kijken we bij de inkoop vooral naar levensduur en hergebruik, omdat we daar wél invloed op hebben."

"Als een leverancier aangeeft dat een product van goede kwaliteit is, vinden wij dat die claim ook gedragen moet worden door de leverancier, bijvoorbeeld via een langere garantietermijn. Zo hebben we bij de aanschaf van rolstoelen expliciet de eis gesteld dat het frame zes jaar garantie moet hebben, in plaats van de gebruikelijke één jaar."

"Daarnaast sturen we op hergebruik van onderdelen. Door te werken met veel identieke rolstoelen kunnen onderdelen opnieuw worden ingezet wanneer er schade ontstaat. Dat voorkomt onnodige vervanging en draagt bij aan een duurzamer gebruik van hulpmiddelen, zonder concessies te doen aan veiligheid of functionaliteit."

"In het gebouwdeel uit 2010 is het klimaat modern ingericht met vloerverwarming, klimaatplafonds en koelplafonds. Verschillende ruimtes worden op verschillende manieren gebruikt, waardoor de klimaatvraag per zone kan verschillen. In de werkplaats kan koeling nodig zijn, terwijl elders juist wordt verwarmd."

"Die flexibiliteit vraagt om goede afstemming. De systemen mogen elkaar niet tegenwerken. In de praktijk merk je soms pas waar dat nog niet goed staat ingesteld. Ik heb de koelinstallatie laatst daarom tijdelijk uitgezet en ben gaan kijken waar de instellingen aangepast moesten worden, zodat het systeem weer logisch en efficiënt samenwerkt."

"Bij de inkoop van apparatuur kijken we nadrukkelijk verder dan alleen de aanschafprijs. Energieverbruik tijdens gebruik is een vast onderdeel van onze afweging. Dat geldt voor ICT-middelen zoals laptops en printers, maar ook voor medische en facilitaire apparatuur."

"Bij ICT-apparatuur letten we bijvoorbeeld op hoe energiezuinig een apparaat is ingericht. Apparatuur die automatisch in slaapstand gaat wanneer deze niet wordt gebruikt, heeft onze voorkeur. Dat lijkt een detail, maar op organisatieniveau maakt dat een groot verschil in stroomverbruik."

"Ook bij medische en ondersteunende apparatuur komen we vaak voor complexe keuzes te staan. Neem systemen zoals verpulveraars en spoelsystemen: het ene systeem verbruikt veel water en energie, het andere vraagt juist weer veel verbruiksmaterialen. Leveranciers kunnen vaak goed onderbouwen waarom hún oplossing duurzaam is, maar die onderbouwingen zijn niet altijd één op één met elkaar te vergelijken."

"In dit soort gevallen stellen we veel vragen en leggen we keuzes terug in de organisatie. Wat is in de praktijk duurzamer, als je kijkt naar energie, water, materialen en gebruik? Soms is het antwoord niet meteen duidelijk en vraagt het om verder onderzoek of om het delen van risico’s met de leverancier. Duurzaam inkopen betekent hier niet dat er één juiste oplossing is, maar dat we bewust en kritisch blijven kijken naar het totale effect van apparatuur tijdens de hele levensduur."

"Bij de inkoop van schoonmaakmiddelen en hygiëneproducten nemen we duurzaamheid standaard mee als eis. We kiezen waar mogelijk voor duurzamere varianten die minder belastend zijn voor milieu en gezondheid, zonder concessies te doen aan hygiëne en veiligheid."

"Bij werkplekinrichting kijken we heel praktisch naar wat nodig is. Zo schaffen we hoog-laagbureaus aan waar dat passend is, zodat werkplekken ergonomisch blijven. Onze bureaustoelen zijn van hoge kwaliteit. Een arbodeskundige kijkt bij nieuwe medewerkers mee hoe ze op de juiste manier aan het bureau zitten. Het is een samenspel."

"Binnen ons werk kijken we ook naar digitale werkwijzen. Moeten we altijd mails met bijlagen versturen, of kunnen we vaker werken met links en gedeelde omgevingen? Ook dat soort keuzes dragen bij aan duurzamer werken, zeker in een organisatie waar dagelijks veel informatie wordt uitgewisseld."

"Het dak van deze vleugel was uit 2010 en eigenlijk gewoon op. We hadden steeds meer lekkages en dan kun je blijven repareren, maar op een gegeven moment houdt dat op. Volledig slopen en opnieuw opbouwen was een optie, maar dat zou ongeveer drie keer zo duur zijn geweest en veel meer overlast geven. Daarom hebben we gekozen voor een slimme oplossing waarbij we het oude dak niet helemaal hebben verwijderd, maar hebben overlaagd."

"Omdat sommige dakopbouwen hier heel laag staan, konden we niet overal extra isolatie aanbrengen zonder problemen zoals lekkages te veroorzaken. We hebben daarom goten en verdiepte delen gemaakt, zodat het water goed weg kan. Op plekken met technische installaties hebben we zo het oude niveau aan kunnen houden. Sinds deze aanpassing is er geen lekkage meer geweest."

"Bij het vernieuwen van het dak hebben we bewust rekening gehouden met isolatie-eisen die pas over een aantal jaren verplicht worden. Dat is ingewikkeld, want regelgeving verandert voortdurend en je weet niet altijd wat er aankomt. Maar ik vind het zonde als je nu iets netjes maakt en er over een paar jaar achterkomt dat het alweer niet voldoet. Door hier alvast op vooruit te lopen, voorkomen we dat we het dak binnen korte tijd opnieuw moeten aanpassen. Dat vraagt meer nadenken aan de voorkant, maar het bespaart materiaal, kosten en werk in de toekomst."

"Bij het dakproject hebben we verschillende duurzame opties met elkaar vergeleken, waaronder zogenoemde witte daken. Op papier lijken die zeer duurzaam, omdat ze zonlicht weerkaatsen en zo opwarming verminderen. In de praktijk speelt echter ook mee wat er na verloop van tijd gebeurt."

"Een belangrijke factor is vervuiling. Door fijnstof en andere neerslag verkleurt een wit dak relatief snel, waardoor het reflecterende effect afneemt. Dat betekent dat het duurzaamheidsvoordeel na een paar jaar kleiner wordt dan je vooraf zou verwachten."

"In dit traject hebben leveranciers een grote rol gespeeld. We hebben gemerkt dat niet altijd de partij met de mooiste duurzaamheidsdocumentatie ook de beste oplossing biedt. Een leverancier die inhoudelijk meedacht, kon goed onderbouwen waarom een alternatief op de lange termijn duurzamer was, juist omdat het effect stabieler blijft. Dit soort keuzes laat zien dat duurzaam inkopen niet alleen gaat over labels of claims, maar over kritisch doorvragen en kijken naar het totale gebruik en de levensduur. Soms blijkt een minder voor de hand liggende oplossing uiteindelijk de meest duurzame."

"We maken hier gebruik van warmte-koudeopslag. Die installatie is in 2010 aangelegd en haalt warmte en koude uit de bodem. In de winter gebruiken we de warmte uit de grond en slaan we koude op en in de zomer draaien we dat om. De WKO wordt ingezet voor zowel verwarming als koeling van het gebouw."

"Het systeem kan warmte leveren tot ongeveer 55 graden. Waar de capaciteit het toelaat, hebben we ook andere delen van het gebouw aangesloten op dezelfde installatie. Het liefst zou ik helemaal geen stadsverwarming gebruiken, maar daarvoor is de capaciteit van de WKO net niet groot genoeg."

"We hebben een warmte- en koudeopslag met bronnen, maar die is te klein voor het hele pand. Als de capaciteit niet voldoende is, wordt het systeem aangevuld met stadsverwarming."

"We hebben later doorgerekend of uitbreiding mogelijk was, bijvoorbeeld door extra capaciteit toe te voegen. Die optie is afgevallen, omdat de terugverdientijd uitkwam op ongeveer 28 jaar. Dat vonden we niet verantwoord. De lucht-warmtepomp die we op het dak hebben bijgeplaatst, had een veel kortere terugverdientijd en bleek in onze situatie een logischere stap. Die kan bovendien goed koelen en neemt ook een deel van de warmtevraag mee. Zo konden we het systeem wel verder verduurzamen, maar op een manier die technisch en financieel beter past bij het gebouw."

"Bij projecten zoals het isoleren van het dak werken we met een duidelijk programma van eisen. Samen met inkoop leg ik vast waar een oplossing aan moet voldoen. Veel partijen vallen dan af, maar dat is prima. Uiteindelijk blijven er een paar over die echt passen bij wat we willen."

"Bij het dak hebben we bijvoorbeeld bewust gekozen voor een partij die meedacht in een alternatief, in plaats van standaard alles slopen en opnieuw opbouwen. We vergelijken offertes echt op inhoud, zodat we appels met appels vergelijken en kijken niet alleen naar de prijs maar ook naar overlast, duurzaamheid en toekomstbestendigheid."

"We kopen als organisatie energie uit hernieuwbare bronnen in. Dat is één van de manieren waarop duurzaamheid niet alleen bij producten, maar ook bij voorzieningen is meegenomen in onze inkoopkeuzes."

"In het verleden hadden we hier een koeltoren staan. Die is vervangen door een warmtepomp die niet alleen koelt, maar ook verwarmt. Deze haalt zijn warmte en koude uit de lucht. Daarmee hebben we twee functies in één installatie gecombineerd. We gebruiken nu het warme water van de warmtepomp om het gebouw te verwarmen, waar we dat vroeger met stadsverwarming deden."

"De stadsverwarming staat hier in principe uit. We verwarmen nu met de warmtepomp, wat aanzienlijk scheelt in kosten en energieverbruik. Door slim gebruik te maken van wat de installatie al levert, hebben we een efficiënter systeem gekregen zonder alles opnieuw te hoeven bouwen."

"We hebben elders ook nog een warmtepomp die gekoppeld is aan onze warmte- en koudeopslag."

"Bij de plaatsing van de warmtepomp op het dak is gekeken naar mogelijke trillingen en geluidsoverlast voor de afdelingen eronder. Er is extra demping aangebracht om dit te beperken. Af en toe hoor je wel iets, maar dat hoort bij technische installaties op het dak. Los daarvan hoor je hier altijd ventilatoren zoemen als je dicht bij het dak zit. In de praktijk ervaren we geen structurele overlast en is het goed beheersbaar gebleven."

"Niet elke technisch interessante oplossing voeren we ook uit. Bij alles wat we doen maken we een bewuste afweging tussen techniek en rendement. Zo hebben we gekeken naar het hergebruik van restwarmte uit koelinstallaties voor het zwembad. In theorie is dat mogelijk, maar in de praktijk zijn de afstanden te groot en is het benodigde leidingwerk te kostbaar."

"Ik vind het belangrijk om realistisch te blijven. Sommige installaties draaien maar een paar maanden per jaar, terwijl arbeidskosten blijven stijgen. Dan moet je durven zeggen: dit doen we niet, omdat het uiteindelijk te weinig oplevert. Daarmee voorkom je investeringen die technisch mooi zijn, maar duurzaam gezien weinig effect hebben."

"Ook bij zonnepanelen is er hier bewust gekozen om het niet te doen. Er is ooit wel naar gekeken, maar de constructie van het toenmalige dak leende zich er niet goed voor. Niet alles wat duurzaam klinkt, is in onze situatie ook logisch of haalbaar."

"Diezelfde afweging maken we bij het toepassen van frequentieregeling op pompen en motoren die aan de warmtepomp gekoppeld zijn. In principe is het veel beter als deze installaties niet continu op vol vermogen draaien, maar frequentiegestuurd werken. Dat levert energiebesparing op en zorgt voor een rustiger bedrijf."

"Bij oudere pompen en motoren ligt dat genuanceerder. Die zijn vaak niet ontworpen voor frequentieregeling. Door de manier waarop frequentieregelaars werken, kunnen er elektrische spanningen op de motoras ontstaan. Die spanning kan via de lagers worden afgevoerd, wat op termijn leidt tot extra slijtage of schade aan die lagers. Dan krijg je juist storingen en vroegtijdige uitval."

"In zo’n situatie kies ik er liever voor om niet te gaan knutselen aan bestaande techniek, maar te wachten tot we een pomp of motor vervangen door een type dat vanaf het begin geschikt is voor frequentieregeling. Anders investeer je nu in een oplossing die je over een paar jaar alsnog moet vervangen. Dat is technisch onhandig en uiteindelijk niet duurzaam."

"Voor energiebesparing leunen we waar mogelijk op het gebouwbeheersysteem. Verlichting wordt automatisch geschakeld en ’s avonds stapsgewijs gedimd. Dat haalt veel handelingen bij medewerkers weg, want als je het volledig aan mensen overlaat, gaat het even goed en daarna zakt het weer weg."

"Ook stooklijnen en verlichtingslijnen worden op basis van gebruik aangepast. Als je ziet dat een ruimte structureel vanaf een bepaald moment leeg is, kun je dat ook technisch laten terugschakelen."

"Ik zie vaak dat duurzame maatregelen zich relatief snel terugverdienen, bijvoorbeeld bij verlichting of bij het vervangen van ventilatormotoren in de luchtbehandelingskasten. Toch blijft het lastig om daar het budget voor los te krijgen. Het gebouw is groot en de effecten zijn minder direct zichtbaar dan thuis, waar je het meteen op je energierekening terugziet."

"De financiële kant komt bijna altijd terug in dezelfde vraag: wat is de terugverdientijd? Die vraag begrijp ik, maar ik vind ook dat je soms verder moet kijken dan alleen dat getal. Juist in een groot gebouw moet je het hele verhaal vertellen: wat levert het op, wat bespaart het aan energie en onderhoud en waarom is het in onze situatie een logische keuze."

"Daarbij gaat het niet alleen om cijfers, maar ook om draagvlak. Ik kan het technisch en inhoudelijk onderbouwen, maar je hebt iemand nodig die zegt: we gaan dit doen, we zetten hier geld op en we maken de uitvoering mogelijk. Zonder die combinatie van onderbouwing en besluitvorming blijven verduurzamingsmaatregelen hangen in plannen in plaats van in uitvoering."

"In het gebouw staan nog luchtbehandelingskasten uit de jaren tachtig. Die werkten met elektromotoren en V-snaren en draaiden eigenlijk altijd voluit. We zijn die kasten stap voor stap aan het ombouwen door alleen de motoren te vervangen voor moderne, frequentiegeregelde motoren. Daardoor draaien ze nu alleen op het vermogen dat nodig is. Dat scheelt veel energie. We behouden de bestaande omkasting, wat materiaal bespaart. De investering verdient zich binnen ongeveer vijf jaar terug. Dit jaar staan er weer twee van deze ombouwprojecten op de planning."

"We hadden altijd al stadsverwarming, dat was jarenlang onze basisvoorziening. Inmiddels hebben we een warmte- en koudeopslag met warmtepomp en een lucht-warmtepomp op het dak. Daardoor hoeven we veel minder warmte af te nemen uit het warmtenet. Dat levert vooral financiële winst op, zeker met de huidige tarieven."

"Tegelijk roept dat ook vragen op. Warmte uit het net wordt vaak gepresenteerd als duurzaam, maar het blijft een reststroom waarvan niet altijd helder is hoe duurzaam die daadwerkelijk is. Met de kennis van nu hadden we bij de renovatie misschien andere keuzes gemaakt. Juist daarom vinden we het belangrijk dat we nu minder afhankelijk zijn van het warmtenet en meer zelf kunnen sturen."

"De stadsverwarming is hier een back-up. In een oud gebouw met oudere radiatoren heb je op koude dagen extra warmte nodig. Als de WKO het niet meer redt, in storing staat of onderhoud krijgt, springt de stadsverwarming bij zodat het gebouw comfortabel blijft."

"Die koppeling is technisch best ingewikkeld. De stadsverwarming heeft een hoge druk en kan de WKO als het ware wegdrukken. Daarom hebben we buffers en drukregelingen toegepast, zodat de WKO leidend blijft en de stadsverwarming alleen ondersteunt wanneer dat nodig is."

"Het warme water in het gebouw wordt centraal geleverd via de stadsverwarming. Daarmee is de warmwatervoorziening gebundeld in één systeem en zijn er geen losse boilers of decentrale oplossingen op afdelingen."

"Ik ben aan het onderzoeken of we de stoombevochtiging in de luchtbehandeling kunnen vervangen of uitschakelen. Stoom kost veel energie en je ziet dat steeds meer ziekenhuizen en zorginstellingen overstappen op andere systemen, zoals verneveling. Ik wil dit goed onderbouwen voordat we een keuze maken. Ik vind het belangrijk dat we niet iets uitzetten om het later weer aan te moeten zetten. Eerst weten wat het effect is op comfort en luchtkwaliteit en dan pas beslissen."

"In de buitenruimte hebben we geen asfalt gebruikt. Het parkeerterrein bestaat bijvoorbeeld uit stenen, waardoor regenwater makkelijker kan wegzakken. Dat helpt bij de waterafvoer en past beter bij een klimaatbestendige inrichting."

"Rondom het gebouw ligt op verschillende plekken grind tussen de planten en bomen. Water kan daar goed doorheen zakken en het oogt vriendelijker dan alles volledig betegelen. Daarnaast is grind onderhoudsvriendelijker dan een grote plantentuin. Zo’n plantentuin zou eigenlijk de voorkeur hebben, maar dat vraagt meer onderhoud en daarvoor ontbreekt helaas het budget."

"Tegelijk is grind niet overal mogelijk. Onze doelgroep bestaat voor een groot deel uit mensen in een rolstoel of met een mobiliteitsbeperking. Grind kan dan onveilig of onpraktisch zijn, dus daar maken we steeds een zorginhoudelijke afweging. Het blijft zoeken naar balans: wat is goed voor water en natuur en wat blijft veilig en toegankelijk voor revalidanten. Die combinatie bepaalt uiteindelijk waar we wel en niet kiezen voor open verharding."

"Op het terrein geldt betaald parkeren. Dit geldt voor iedereen die hier wil parkeren. Voor bezoekers en revalidanten vragen we een vast, symbolisch bedrag. Zo blijft parkeren toegankelijk, maar stimuleren we wel bewust omgaan met mobiliteit."

"Voor medewerkers gebruiken we betaald parkeren nadrukkelijk als gedragsprikkel. Iedereen betaalt voor parkeren, inclusief de raad van bestuur. Daarbij maken we onderscheid naar afstand. Wie dichterbij woont, betaalt relatief meer, omdat afstand een reële factor is in de mogelijkheid om anders te reizen. Medewerkers die op korte afstand wonen en toch met de auto komen, betalen € 3,80 per dag. Dat is het tarief uit 2025. Dit bedrag wordt jaarlijks aangepast aan de prijsverhoging van de gemeente. Het bedrag blijkt precies hoog genoeg om mensen aan het denken te zetten."

"Het effect is zichtbaar. Medewerkers die dichtbij wonen, kiezen vaker voor de fiets of om te lopen. Ook is ons fietsplan erg succesvol. Dat soort verschuivingen laten zien dat betaald parkeren als beleidsinstrument werkt, zonder het ingewikkeld te maken."

"Ons uitgangspunt bij ons wagenpark is: elektrisch waar het kan, maatwerk waar het moet. We rijden met elektrische auto’s, maar hebben ook nog voertuigen op fossiele brandstof. Dat heeft een praktische reden. Sommige elektrische rolstoelen zijn niet inklapbaar en passen simpelweg niet in elke auto."

"Vroeger hadden we een grote bus, maar die werd in de praktijk vaak gebruikt voor maar één rolstoel tegelijk. Nu hebben we kleinere voertuigen en huren we een bus wanneer we echt meerdere mensen tegelijk moeten vervoeren. Dat is efficiënter en voorkomt dat zwaar materieel onnodig stilstaat."

"In 2026 kijken we opnieuw naar het hele wagenpark. Wat moet worden vervangen, wat kan minder en waar kunnen we misschien overstappen op een deelauto-constructie."

"We hebben laadpalen geplaatst en ik ben aan het kijken of we dat kunnen uitbreiden. We zien dat elektrisch rijden toeneemt en het staat nu al vaak vol. Als je wacht tot het echt knelt, ben je te laat, dus ik wil daar vooruit op plannen."

"De regenwaterafvoer is oud en werkt met waterkolken die bij veel regen in één keer afvoeren. De buitenruimte is bewust niet verhard met asfalt. Het parkeren ligt op stenen, zodat water makkelijker kan wegzakken."

"We hebben dienstfietsen die gebruikt kunnen worden door medewerkers, maar ook door bezoekers of familie van opgenomen revalidanten. Als iemand even naar de stad moet of naar een locatie in de buurt, is de fiets een laagdrempelig alternatief voor de auto."

"Een deel van de fietsen is te reserveren via een systeem, net zoals onze auto’s. De overige fietsen zijn beschikbaar via de receptie. Het is eenvoudig georganiseerd en het wordt ook daadwerkelijk gebruikt."

"Medewerkers kunnen via ons fietsplan gebruikmaken van een regeling voor elektrische fietsen. Wat begon als een proef, bleek zo succesvol dat het een vast onderdeel van ons mobiliteitsbeleid is geworden."

"Het effect is zichtbaar. Steeds meer medewerkers kiezen voor de fiets in plaats van de auto. Dat heeft zelfs nieuwe neveneffecten, zoals een fietsenstalling die langzaam te klein wordt. Dat soort bijeffecten zien we eigenlijk als een bevestiging dat het beleid werkt."

"We zijn bezig om TL5-verlichting zoveel mogelijk te vervangen door LED. Een deel van het gebouw is al over, zoals de sporthal en buitenverlichting. Ook in de fietsenstalling hebben we verlichting met een bewegingssensor, zodat het niet onnodig brandt."

"Binnen zitten nog veel TL5-armaturen, vooral in gangen en kantoren. We hadden een oplossing bedacht die ook slim aangestuurd kon worden, maar die is opeens niet meer leverbaar. Daardoor moeten we opnieuw zoeken naar een alternatief om dit in 2026 toch goed uit te rollen."

"In sommige ruimtes hebben we verlichting met een bewegingssensor. Zo brandt het licht niet onnodig. Dat geldt bijvoorbeeld voor de fietsenstalling."

"Tegelijk zijn sensoren niet overal een oplossing. In therapieruimtes beweegt een revalidant soms weinig en dan wil je niet dat het licht steeds uitvalt. Het blijft dus maatwerk per ruimte."

"Voor ondersteunende afdelingen geldt dat thuiswerken in principe kan, als het werk dat toelaat. Op mijn eigen afdeling werkt bijna iedereen wel een dag thuis. Dat heeft ook een praktische reden: we hebben minder werkplekken dan medewerkers."

"Ik geloof ook niet in de gedachte dat thuiswerken minder productief zou zijn. Als iemand thuis niet levert, doet die dat op kantoor meestal ook niet. Het gaat om output, niet om het aantal uren dat iemand zichtbaar is."

"Bij groenonderhoud maken we bewuste keuzes. We snoeien niet in het broedseizoen en maaien graskanten niet tijdens het bloeiseizoen, zodat insecten en bijen ruimte houden. Dit draagt bij aan biodiversiteit rondom het gebouw."

"We willen meer groen, maar wel op een manier die past bij onze doelgroep. Zichtlijnen en veiligheid zijn belangrijk. Als het te dicht begroeid raakt, voelt het buiten snel onveilig, zeker voor mensen in een rolstoel. Dan komen ze juist minder naar buiten."

"We werken met een bedrijf dat het tuinonderhoud doet. Gezamenlijk hebben we de milieucriteria van het Milieu Platform Zorg opgepakt voor De Hoogstraat en in het terreinbeheer doorgevoerd. Dat vertaalt zich ook in hun eigen bedrijfsvoering, die steeds duurzamer wordt."

"We hebben de ambitie om in 2045 klimaatneutraal te zijn. Dat is gekoppeld aan de grote renovatie die rond 2037 op de planning staat. Renovaties lopen bijna altijd uit, dus die marge is bewust meegenomen."

"Als je gaat renoveren, wil je alles wat kan in één keer goed doen. Dat is het moment om grote stappen te zetten, in plaats van steeds kleine ingrepen te blijven stapelen."

"We sproeien de buitenruimte in principe niet. Alleen bij nieuwe aanplant is er soms tijdelijk extra water nodig. Verder moeten planten en bomen zichzelf redden. Als er klachten komen dat iets er ‘droog’ uitziet, is dat niet meteen een reden om te gaan sproeien."

"Onze locatie grenst aan natuurgebied de Zilveren Schaats, een beschermd gebied van ruim drie hectare met bijzondere natuurwaarden, waaronder zeldzame insecten en paddenstoelen. Het gebied is niet toegankelijk, juist om die kwetsbare natuur te beschermen. Tegelijk zorgt het er wel voor dat we werken en revalideren in een groene omgeving."

"Ik ben zelf IVN-natuurgids, dus dit onderwerp ligt mij persoonlijk na aan het hart. Op ons eigen terrein proberen we daarom zoveel mogelijk aan te sluiten bij die groene omgeving, met bomen en beplanting die biodiversiteit ondersteunen. Daarbij houden we altijd rekening met onze doelgroep: voor mensen in een rolstoel zijn overzicht en veiligheid essentieel. Niet elke plek kan daarom volledig vergroend worden."

"E-health biedt kansen om zorg duurzamer te organiseren. Door digitale consulten en monitoring kunnen reisbewegingen van patiënten worden verminderd. Dat is niet alleen prettiger voor de patiënt, maar bespaart ook tijd, energie en uitstoot. Als arts zie ik hier veel potentie, mits het op de juiste momenten wordt ingezet."

"Tijdens corona waren digitale consulten heel normaal, maar daarna is het weer weggezakt. We zien nu dat het terugkomt, omdat het niet altijd nodig is om voor elk consult fysiek te reizen."

"Binnen Revalidatie Nederland is inmiddels een landelijke werkgroep met artsen opgericht om dit beter te faciliteren en uit te rollen. Het vraagt dus niet alleen techniek, maar ook afspraken en ondersteuning in hoe je het organiseert."

"Duurzaamheid gaat voor mij ook over het voorkomen van zorg. Door meer in te zetten op preventie en kennis over gezondheid, kunnen we op de lange termijn zorgvraag verminderen. Dat is misschien minder zichtbaar dan technische maatregelen, maar heeft uiteindelijk grote impact."

"Ook binnen de medische staf kijken we kritisch naar onze eigen werkwijze. We willen beleid gaan maken over congresbezoek, waarbij we bewuster afwegen wanneer fysieke aanwezigheid nodig is en wanneer deelname ook online kan. Zeker bij internationale congressen speelt dat een rol. Door dit gezamenlijk te bespreken en vast te leggen, nemen we afscheid van gewoontes die lange tijd vanzelfsprekend waren en maken we ruimte voor duurzamere keuzes."